Het paardenvlees schandaal

De ophef rond paardenvlees verspreidde zich de afgelopen weken snel. Door heel Europa werd er in producten waarin alleen rundvlees verwerkt zou zijn, paardenvlees aangetroffen. Op zich niet zo’n groot probleem; paardenvlees is volgens de Voedsel- en Warenautoriteit prima te eten. Zijnde het niet dat paardenvlees een stuk goedkoper is dan rundvlees. Het kan dus zijn dat iemand er in de leveringsketen flinke winst op maakt. Gaat het dus om een foutje op het etiket, of om grootschalige fraude?

Paardenvlees en rundvlees schijnen enorm op elkaar te lijken. Paardenvlees is iets roder en zoeter, maar voor het ongetrainde oog is het verschil bijna niet te zien. Wanneer het verwerkt is tot snippers of gehakt en vermengd is met rundvlees, is het alleen nog maar aan te tonen met een DNA test. Europa reageert geschokt wanneer het aan licht komt dat er in kant-en-klare 100% rundvlees producten als lasagne, chili con carne en hamburgers paardenvlees wordt aangetroffen. Zelfs de smakelijke Zweedse balletjes van de IKEA zijn niet veilig. Ook daar zit paardenvlees in.

Een handige infographic:

Horsemeat Infographic

Geen verassing

Het schandaal kwam voor de oplettende consument niet als een verassing. Zo deed Kassa vorig jaar november een onderzoek waaruit bleek dat dat er in 2 van de 6 geteste hamburgers paardenvlees zat. In de burger van NS keten Smullers werd zelfs 1/3 paardenvlees, 1/3 pluimveevlees en maar 1/3 rundvlees gevonden.

Nog niet zo lang geleden weidde de Keuringsdienst van Waarde een aflevering aan Filet Americain, waarin varkensvlees werd aangetroffen. Eerder waren er afleveringen over de dubieuze ingrediënten van hamburgers, döner kebabfrikandellenfabrieksrookworst en gevormd plakvlees (gatver!). Dus dat er veel onduidelijkheid over de inhoud van vleesproducten bestaat, wisten we al.

Volgens minister Edith Schippers van Volksgezondheid is het overigens niet verboden om een andere vleessoort of  vulling aan een product toe te voegen, maar de consument moet hier wel over geïnformeerd worden. Zo verwerkt Mora al jaren paardenvlees in zijn bitterballen. Vanwege de karakteristieke smaak, zeggen ze op hun website. Het staat gewoon op het etiket en niemand heeft er een bitterbal minder om gegeten.

Het probleem is dus niet dát er paardenvlees in is verwerkt, maar dat het niet op het etiket staat.

Het blijkt dat er in hamburgers nog maar zelden 100% rundvlees zit. In Groot Brittannië wijst men nu ook naar de consument. Wanneer je de prijs van een halve kilo rundergehakt van de slager vergelijkt met de prijs van een pak goedkope, bevroren hamburgers, moet er toch ergens een belletje rinkelen.

Food critic Giles Coren schrijft: ”What on earth did you think they put in them? Prime cuts of delicious free-range, organic, rare breed, heritage beef, grass-fed, Eton-educated, humanely slaughtered, dry-aged and hand-ground by fairies…?” Ben ik de enige die deze quote enorm grappig vindt?

Volgens Felicity Lawrence, voedselexpert bij de Guardian, is het heel simpel: ”You get what you pay for.”

Volg de broodkruimels…

Oké, even terug naar het begin. 16 Januari laat de Food Safety Authority van Ierland weten dat er sporen van paardenvlees zijn gevonden in runderburgers, in één product zelfs 29%. Er worden 10 miljoen burgers uit de schappen gehaald bij supermarkten Tesco, Lidl, Aldi, Iceland en Dunnes Stores.  Er wordt een groot onderzoek gestart en in de weken daarna wordt er steeds meer paardenvlees gevonden in producten waarin enkel rundvlees zou moeten zitten. In 2 kant-en-klaar maaltijden van de Aldi zit maar liefst 100% paardenvlees!

Wanneer er onderzoeken in de rest van Europa worden gedaan blijkt het probleem veel groter dan gedacht. Environment secretary Owen Paterson spreeks zelfs van een samenzwering. Sommigen denken dat de georganiseerde misdaad er achter zit.

>>Bekijk hier de gedetailleerde tijdlijn<<

Maar waar het vlees nou daadwerkelijk vandaan komt, is lastig te achterhalen. Vlees legt een enorme reis af voordat het bij ons op het bord beland. De Ierse leveranciers zeggen dat het vlees vanuit Polen verkocht is als rundvlees. Andere leveranciers hebben hun vlees via Frankrijk uit Roemenië. En in Luxemburg wijzen leveranciers naar Cyprus. En die hadden het vlees weer via een Nederlander uit Roemenië.

De ambassadeur van Roemenië wijst alle beschuldigingen af: “We have understood that the horsemeat found in meat products sold in the UK has been imported by the lasagne producers as minced meat from another EU member state. Romanian companies do not export any kind of minced meat. The horsemeat they export to the other EU markets is not processed and is properly labelled and controlled.”

Wie er nu echt gesjoemeld heeft met de etiketten is mij nog steeds onduidelijk, maar er zullen de komende weken ongetwijfeld mensen worden gearresteerd. Dat hoop ik althans.

Gezondheidsrisico’s

“Er is op dit moment geen reden of bewijs om te vermoeden dat de voedselveiligheid risico loopt,” staat er op de website van de Voedsel- en Warenautoriteit. Echter, wanneer de paarden uit het illegale circuit komen kan de kwaliteit niet gewaarborgd worden. De dieren kunnen behandeld zijn met diergeneesmiddelen die schadelijk zijn voor de gezondheid. “Mocht het diergeneesmiddel in paardenvlees aangetroffen worden, dan worden alle partijen vlees direct uit de handel genomen.”

Toch rapporteert een Belgisch nieuwsblad dat er gedurende maanden, misschien wel jaren, paardenvlees dat niet geschikt is voor consumptie op het bord is beland. “Het gaat om een grote trafiek met uitlopers naar Frankrijk en Duitsland”, zegt procureur des konings van Neufchâteau, Vincent Cambier. Er loopt momenteel een gerechtelijk onderzoek.

“Een paard dat niet geschikt is voor consumptie laten inslapen kost de fokker al gauw 100 euro, terwijl het vlees 600 à 800 euro kan opbrengen, als je het kunt verkopen aan een slachthuis”, verklaart een ingewijde uit het paardenmilieu in het Belgische weekblad.

Paardenslagers sterven uit

In Groot Britannië is het aantal paarden dat voor het vlees werd geslacht de afgelopen jaren flink gestegen. In 2008 waren het er 2.000, maar in 2011 waren dat er wel 12.000. Het grootste gedeelte werd geëxporteerd naar Frankrijk, Italië en België, waar een paardenbiefstukje nog gewoon op het menu staat.  Ook in Zuid Amerika, China, Canada en Zwitserland wordt paardenvlees gegeten. In Japan kun je paardenvlees zelfs rauw als sashimi eten.

Paardenvlees wordt vooral geproduceerd in China, Kazachstan en Mexico. In veel westerse landen is het eten van paardenvlees taboe en zijn de paardenslagerijen vrijwel allemaal verdwenen. In Nederland zijn er nog maar 4, misschien 5. In Utrecht en omstreken is Paardenslagerij van Beek de laatste; ooit waren er 13 in de stad. Ik ben van plan binnenkort langs te gaan om wat vragen te stellen. Daarover later meer.

In Nederland sterft het vak paardenslager uit. Het is zeer specialistisch werk en de afgelopen 10 jaar heeft niemand de opleiding meer gevolgd. De slagers die met pensioen gaan weten niet aan wie ze het vak over moeten dragen.

Over ‘een jaar of zes’ wil Peter Wisker (62) uit Haarlem met pensioen. “Ik heb wel een dochter, maar haar wil ik dit niet aandoen. Ik vind het een mooi vak, maar tamelijk zwaar. Vooral voor een meisje. Je moet de stukken tillen, verleggen, lossnijden. Je oefent veel kracht uit op je polsen. Een stuk weegt soms wel 80 of 90 kilo. Ook financieel is het zwaar. Supermarkten en algemene slagerijen verkopen ook paardenvlees, uit Zuid-Amerika. Het wordt vacuüm verpakt naar Nederland gebracht en centraal ingekocht. Het kost minder in de supermarkt, maar de kwaliteit van dat vlees is veel slechter dan van het verse vlees dat wij verkopen. Als de mensen supermarktpaard eten, zijn ze meteen genezen: dan denken ze dat paardenvlees niet lekker is.”

Dierenwelzijn

Veel mensen staat het eten van paardenvlees niet aan. In Amerika vindt men het idee afschuwelijk. Bekijk het filmpje hieronder:

Zonde, als ik de video zo bekijk. Er is een overschot aan dieren en door ze in de V.S. de slachten wordt ze in ieder geval een lange, stressvolle reis bespaard.  Veel mensen zien paarden als edele dieren en dus voelt het onprettig ze als slachtvee te behandelen. De afkeer naar paardenvlees lijkt grotendeels cultureel bepaald en is dus willekeurig (Joden en Rooms Katholieken mogen geen paardenvlees eten en voor Islamieten wordt het afgeraden).

Lijkt, zeg ik, want er is (natuurlijk) ook een donkere zijde. Wanneer een dier geslacht wordt, moet het direct aan z’n achterpoten ondersteboven worden gehangen, zodat het bloed eruit kan lopen. Soms worden paarden met een blessure of zeer pijnlijke aandoening, onnodig langer in leven gehouden zodat ze geslacht kunnen worden en geld opbrengen. Het filmpje hieronder is tamelijk schokkend. Bekijk hem dus op eigen risico:

Zoals je ziet gaat het slachten zelf best wel snel. Het lijkt er niet op dat de dieren veel stress ondervinden. Bovendien hebben ze een beter leven achter de rug dan menig vleesrund. Mits ze geneesmiddelenvrij zijn, heb ik met paarden die op humane manier geslacht  zijn, geen probleem. Maar het slachten gaat niet overal op een diervriendelijke manier.

Ik sprak afgelopen weekend met een Kazachstaanse vriendin. Die eet al van jongs af aan paardenvlees en zegt dat ze in Kazachstan, waar veel paardenvlees vandaan komt, niet zo bezorgd zijn om dierenwelzijn. Dat geldt ook voor Azië. Hoewel ze in Zuid-Amerika veel aan extensieve veeteelt (het tegenovergestelde van de intensieve bio-indstrie die we in Europa kennen) doen, zijn er voor het slachten maar weinig richtlijnen.

De fysiologie van een paard is anders dan dat van een rund. Het is specialistisch werk dat in sommige slachthuizen niet goed wordt uitgevoerd en waardoor de paarden onnodig lijden. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de reis die ze afleggen als ze naar het slachthuis, vaak in het buitenland, vervoerd worden.

Dit geldt overigens niet alleen voor paarden. Denk maar eens aan de plofkip, varkens en koeien uit megastallen, of legbatterijkippen. Als argument tegen het slachten van paarden vind ik het dus niet heel overtuigend.

De moraal van het verhaal

In the end of the day komt het hier op neer: weet waar je eten vandaan komt; iets wat bij kant-en-klare maaltijden of samengestelde producten vrijwel onmogelijk is. En kijk op het etiket!

Het liefst zou ik mijn vlees iedere dag bij de keurslager om de hoek halen, maar ik ben maar een student en dat is voor mij niet reëel. Wel koop ik altijd vrije uitloopeieren, biologische kip en duurzame vis. Zo probeer ik toch mijn steentje bij te dragen. Het overgrote deel van de ‘slechte’ dierlijke producten zit echter verwerkt in samengestelde producten en kant-en-klare maaltijden. Die koop ik dan ook zo min mogelijk; ik kook zo veel mogelijk met verse producten.

Liefhebbers noemen paardenvlees het ultieme scharrelvlees. Ben je van plan het te proberen, haal het dan bij een gerenommeerde paardenslager. Zoals ik al zei ga ik binnenkort langs bij Van Beek, op de Kanaalstraat in Utrecht. Ik wil weten waar het vlees vandaan komt en misschien durf ik het wel te proeven. Houd de website in de gaten. Als je echt niks wil missen kun je onze facebook pagina liken, ons volgen op twitter of je aanmelden voor de nieuwsbrief (rechts onderaan deze pagina). No worries, aan spammen doen we niet : )

Ik hoop jullie hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Ik ben heel erg benieuwd naar wat jullie van dit alles vinden. Laat onderaan deze pagina een reactie achter.